LGS Hazırlık Rehberi: 8. Sınıfta Nereden Başlamalı?

LGS, ortaokulun son yılına yayılan bir süreç ve nitelikli liselere girişin kapısı. Bu rehber 8. sınıfa başlayan bir öğrencinin izleyebileceği sırayı anlatıyor: sınavın ne olduğu, hangi becerinin ölçüldüğü, haftalık düzenin nasıl kurulacağı ve yerleştirmenin nasıl işlediği.

LGS hazırlık sürecinde en sık yapılan hata, sınavı bir konu ezberi sınavı sanmak. Oysa sınavın tamamı, bilinen bir bilginin yeni bir durumda kullanılması üzerine kurulu.

LGS nedir, nasıl bir sınavdır? #

LGS, Millî Eğitim Bakanlığı'nın 8. sınıf sonunda yaptığı merkezi sınav. Tüm 8. sınıf öğrencileri için zorunlu değil; sınava girmek isteğe bağlı ve nitelikli okullara yerleşmek isteyenler giriyor.

Sınav tek gün, iki oturumda yapılıyor. Sabah sözel bölüm, aradan sonra sayısal bölüm.

Sınavın en belirgin özelliği soru tipinde. Klasik "şu kavramın tanımı nedir" soruları yerini uzun metinli, grafikli, tablolu, birkaç adımda çözülen sorulara bırakmış durumda. Bu, bir okuduğunu anlama sınavı olduğu anlamına geliyor — matematik ve fen soruları için bile.

Sınav formatı ve puan sistemi nasıl işler? #

Sözel bölümde soru başına yaklaşık 1,5 dakika, sayısal bölümde 2 dakika düşüyor. Bu süre, metni okuyup anlamak için yeterli ama boşa harcanacak zaman bırakmıyor.

Puanlama üç doğrunun bir yanlışı götürmesi esasına dayanıyor. Yani rastgele işaretlemek beklenen puanı artırmıyor; ama iki şıkkı eleyebilen bir öğrenci için işaretlemek matematiksel olarak avantajlı hâle geliyor.

Sınav formatı, soru sayıları ve süreler MEB tarafından her yıl yayımlanan kılavuzla belirleniyor ve değişebiliyor. Buradaki bilgiler MEB'in duyurularına dayanıyor; başvuru döneminde güncel kılavuz esastır.

Hangi dersten kaç soru geliyor? #

Bu tablo hazırlığın ağırlığını doğrudan belirliyor. Türkçe, matematik ve fen toplam 60 soru, yani sınavın üçte ikisi. Kalan üç ders 30 soru ediyor.

Ama soru sayısı tek ölçüt değil. Din Kültürü ve İnkılap Tarihi, konu alanı dar olduğu için görece az çalışmayla yüksek net veren dersler. Matematik ve fen ise tersine, en çok zaman isteyen ve net farkının en çok açıldığı yer.

Pratik sonuç şu: az çalışmayla net getiren dersler ihmal edilmemeli, ama haftalık planın omurgası Türkçe, matematik ve fen olmalı.

LGS hazırlık süreci nasıl kurulur? #

LGS hazırlık üç ayaklı bir süreç: konu, soru ve tekrar. Üçünden biri eksik kalınca diğer ikisi de verim vermiyor.

Konu, okulda zaten işleniyor. LGS'nin YKS'den en önemli farkı bu: sınav konuları 8. sınıf müfredatıyla büyük ölçüde örtüşüyor. Dolayısıyla okulda işlenen konuyu aynı hafta pekiştirmek, süreci tek başına yürütmekten çok daha verimli.

Soru, öğrenmenin ödülü değil parçası. Konu anlatımını dinleyip soru çözmeyen bir öğrenci, konuyu bildiğini sanıyor ama sınavda o bilgiyi kullanamıyor.

Tekrar, en çok atlanan ayak. Eylülde çalışılan bir konu, hiç dönülmezse haziranda büyük ölçüde unutulmuş oluyor. Konu tekrarı nasıl yapılır yazısı tekrarın hangi aralıklarla yapıldığında kalıcı olduğunu anlatıyor.

Kaynak seçimi nasıl yapılır? #

Kaynak sayısı arttıkça verim düşüyor. LGS için işe yarayan kurulum sade: ders başına bir soru bankası, bir deneme seti, bir de MEB'in yayımladığı örnek sorular.

MEB'in örnek soruları çoğu öğrencinin atladığı bir kaynak ve aslında en değerlisi. Sınavın soru mantığını en doğru gösteren metin onlar, çünkü sınavı hazırlayan kurumdan geliyorlar. Her konu bitiminde o konunun örnek soruları çözülmeli.

Soru bankası seçerken üç şeye bakın:

• Soru tipi: yeni nesil ağırlıklı olmalı. Yalnızca klasik soru içeren bir banka, sınava hazırlamaktan çok yanlış bir güven üretiyor.
• Çözümler: cevap anahtarı değil, açıklamalı çözüm. Yanlışın neden yanlış olduğunu göremeyen öğrenci aynı hatayı tekrarlıyor.
• Seviye: şu anki seviyenin biraz üstünde. Hepsi çözülebilen bir kaynak bir şey öğretmiyor.

Konu anlatımı için ayrı bir kitap almak çoğu öğrenci için gereksiz. Okul kitabı ve derste tutulan not, konuyu bir kez anlamak için yeterli; asıl fark soru tarafında oluşuyor.

Okul başarısı ile LGS arasında nasıl bir ilişki var? #

Merkezi sınav puanı okul notlarından etkilenmiyor. Ama okul başarısını tamamen bırakmak yine de iyi bir fikir değil ve sebebi puan hesabı değil.

Birincisi, 8. sınıf müfredatı LGS konularıyla büyük ölçüde örtüşüyor. Derse katılan bir öğrenci LGS konusunu zaten bir kez görmüş oluyor; katılmayan öğrenci aynı konuyu sıfırdan çalışmak zorunda kalıyor. Yani okul, süreci hafifleten bir kaynak.

İkincisi, yerel yerleştirmede ve bazı okul türlerinin değerlendirmesinde ortaokul başarı puanı devreye girebiliyor. Sınavla yerleşilemediği durumda bu puan belirleyici hâle geliyor.

Üçüncüsü, sınavlara çalışmak konuyu ikinci kez tekrar etmek demek. Yazılıya hazırlanan bir öğrenci aslında LGS tekrarı yapıyor.

Buradan çıkan pratik sonuç şu: okul ve LGS hazırlığını iki ayrı iş gibi görmeyin. Aynı konuyu okulda işleyip aynı hafta soru bankasından pekiştirmek, iki işi tek işe indiriyor.

Deneme sonuçlarıyla okul notları arasında fark varsa bu bilgi de değerli. Okul sınavlarında yüksek alıp denemede düşük net yapan bir öğrencide sorun bilgi değil, soru tipi ve süre yönetimidir.

Yeni nesil sorular neden farklı? #

Yeni nesil soru, adı yeni olsa da aslında tek bir şeyi istiyor: bilgiyi tanımadığın bir durumda kullan.

Klasik soru şunu sorar: "Fotosentez nedir?" Yeni nesil soru ise bir grafik verir, bitkinin belirli koşullardaki davranışını gösterir ve "bu grafiğe göre hangisi söylenebilir" diye sorar. İkisi de aynı bilgiyi ölçüyor, ama ikincisi bilginin yanına okuma ve yorumlama becerisi ekliyor.

Bunun hazırlık açısından üç sonucu var:

• Sadece konu anlatımı yetmiyor. Bilgi tek başına soruyu çözmüyor.
• Okuduğunu anlama her derste belirleyici. Matematik sorusunu yanlış yapan öğrencilerin önemli bir kısmı işlemi değil, soruyu yanlış anlıyor.
• Deneme çözmek vazgeçilmez hâle geliyor. Bu soru tipine alışmanın başka yolu yok.

Kitap okumanın LGS'de doğrudan net getirdiğini söylemek abartı olmaz. Düzenli okuyan bir öğrenci uzun metinli soruyu daha hızlı ve daha doğru kavrıyor; kazandığı süre diğer sorulara gidiyor.

Nereden başlamalı? İlk iki hafta #

İlk iki haftada konu bitirmeye çalışmayın. Bu iki hafta ölçüm ve kurulum için.

1. Bir LGS denemesi çözülür. Amaç puan değil, ders bazında fotoğraf çekmek.
2. Kaynaklar seçilir: ders başına bir soru bankası yeterli.
3. Haftalık program yazılır ve ilk hafta değiştirilmeden uygulanır.

İlk deneme düşük çıkacaktır; konuların çoğu henüz işlenmemiş olur. Bakılacak şey toplam puan değil, dersler arasındaki fark. Türkçe neti fenin iki katıysa bu bilgi programın ağırlığını belirler.

Haftalık çalışma düzeni nasıl kurulur? #

8. sınıf öğrencisi için işe yarayan hafta dört parçadan oluşuyor:

• Okulda işlenen konunun aynı hafta soru çözümüyle pekiştirilmesi
• Geçmiş haftaların tekrarı, aralıklı biçimde
• Haftada bir deneme, sabit bir günde
• Denemenin analizi, denemeden sonraki gün

Bu yaş grubunda oturum uzunluğu önemli. 30-40 dakikalık bloklar, iki saatlik kesintisiz oturumlardan daha verimli oluyor; dikkat süresi henüz o kadar uzun değil.

Programda mutlaka boş gün bırakın. Bir günlük aksama tüm haftayı bozmasın diye telafi alanı gerekiyor. Detaylı bir program kurulumu için haftalık çalışma programı nasıl hazırlanır yazısına bakabilirsiniz.

Deneme sınavı ne zaman ve nasıl çözülmeli? #

Denemeye başlamak için tüm konuların bitmesini beklemek gerekmiyor. Kasım ayından itibaren haftada bir deneme çözülebilir; çözülmemiş konulardan gelen sorular zaten boş bırakılır ve bu bir sorun değildir.

Denemenin değeri puanında değil, ardından yapılan işte. Neti yazılıp kenara konan bir deneme, üç saat harcanmış bir soru bankasından farksız. Deneme analizi nasıl yapılır yazısı yanlışların nasıl ayrıştırılacağını anlatıyor.

Denemeyi süreye uyarak çözmek şart. Süre aşılarak elde edilen net gerçek değil ve yanlış bir güven üretiyor. Sınavda süre yönetimi başlı başına bir beceri ve yalnızca süreli denemeyle gelişiyor.

Son iki ayda deneme sıklığı haftada ikiye çıkarılabilir. Ama analiz yapılmadan çözülen iki deneme, analiz edilen bir denemeden daha az işe yarıyor.

Türkçe nasıl çalışılmalı? #

Türkçe, LGS'nin en çok soru getiren dersi ve aynı zamanda diğer tüm derslerin zemini. Matematik sorusunu okuyup anlayamayan bir öğrenci, işlemi bilse bile o soruyu kaybediyor.

Türkçe'nin büyük bölümü paragraf sorularından oluşuyor ve paragraf bir "konu" değil bir beceri. Bir hafta sonunda bitirilemiyor; düzenli çözümle aylar içinde gelişiyor. Bu yüzden Türkçe, programda her gün az miktarda yer alması gereken tek ders.

Günlük 10-15 paragraf sorusu, haftada bir gün 100 soru çözmekten çok daha fazla iş görüyor. Sebebi basit: beceri tekrarla gelişiyor, yoğunlukla değil.

Dil bilgisi tarafında ise durum tersine. Fiilimsiler, cümlenin ögeleri, fiil çatısı ve anlatım bozukluğu gibi başlıklar sınırlı sayıda kural içeriyor ve öğrenilince kalıcı oluyor. Bunlar blok hâlinde çalışılıp tekrarlarla korunabilir.

Sözcükte anlam ve deyim soruları için ayrı bir çalışma yapmaya gerek yok. Bunların en iyi kaynağı okumak — özellikle roman ve deneme türü metinler.

Matematikte net nasıl artar? #

Matematik, LGS'de net farkının en çok açıldığı ders. İyi öğrenciyle orta öğrenci arasındaki mesafe genellikle burada oluşuyor.

Matematikte en yaygın yanılgı, "anladım" ile "çözebiliyorum" arasındaki farkı görmemek. Çözümü izlerken her adım mantıklı geliyor, ama boş sayfaya bakıldığında başlangıç noktası bulunamıyor. Aradaki farkı kapatan tek şey, çözüme bakmadan önce mücadele etmek.

İşe yarayan bir kural: bir soruda çözüme bakmadan önce en az beş dakika harcayın. Beş dakika sonunda çıkmadıysa çözüme bakın, ama sonra o soruyu işaretleyin ve iki gün sonra tekrar, çözüme bakmadan çözmeyi deneyin.

İkinci mesele işlem hatası. LGS matematiğinde kaybedilen soruların azımsanmayacak bir kısmı, konuyu bilmemekten değil dikkatsizlikten kaynaklanıyor. Bu ayrı bir sorun ve konu tekrarıyla çözülmüyor; işlemi düzenli yazmak, ara adımları atlamamak ve sonucu soruyla karşılaştırmak gerekiyor.

Üçüncüsü, çok adımlı sorular. Yeni nesil matematik sorusu genelde iki üç işlemi birleştiriyor. Bu tip sorularda işe yarayan yöntem, soruyu okurken verilen bilgileri kenara sıralamak ve ne istendiğini bir cümleyle yazmak.

Fen bilimlerinde hangi konular belirleyici? #

Fen, matematikten farklı bir sorun çıkarıyor: konular birbirine zincirli ve atlanan bir konu sonrakini yarım bırakıyor.

8. sınıf fen müfredatında öne çıkan başlıklar basınç, madde ve endüstri, kalıtım, enerji dönüşümleri ve elektrik. Bunların bir kısmı matematiksel işlem gerektiriyor, bir kısmı ise yorum.

İşlem gerektiren konularda — basınç ve elektrik gibi — matematik becerisi doğrudan devreye giriyor. Matematikte zorlanan bir öğrenci bu konularda da zorlanıyor ve sorunun kaynağını fen sanıyor.

Yorum gerektiren konularda — kalıtım ve ekosistem gibi — mesele grafik ve tablo okumak. Bu konularda soru çözmek, konu anlatımını tekrar okumaktan çok daha hızlı sonuç veriyor.

Deney düzeneği soruları fen testinin ayrı bir kategorisi. Burada sorulan şey bilgi değil, değişken kontrolü: hangi değişkenin sabit tutulduğu, hangisinin ölçüldüğü. Bu mantık bir kez oturduğunda konudan bağımsız olarak işe yarıyor.

Az soru getiren dersler nasıl çalışılmalı? #

İnkılap Tarihi, Din Kültürü ve Yabancı Dil toplamda 30 soru ediyor — sınavın üçte biri. Buna rağmen en çok ihmal edilen dersler bunlar.

İhmal edilmelerinin sebebi anlaşılabilir: matematik ve fen daha zor göründüğü için zaman oraya kayıyor. Ama bu dersler düşük çabayla yüksek net veriyor ve sıralamada fark yaratıyor.

İnkılap Tarihi için kronoloji çıkarmak işe yarıyor. Olayları tarih sırasına dizen tek sayfalık bir şema, dağınık bilgiyi bir arada tutuyor.

Din Kültürü konu alanı en dar ders. Düzenli tekrarla neredeyse tam net yapılabilecek bir alan ve çoğu öğrenci bunu geç fark ediyor.

Yabancı Dil sorularında kelime bilgisi belirleyici. Günde on kelime, sekiz ayda oldukça geniş bir dağarcık yapıyor ve bu birikim liseye de taşınıyor.

Bu üç ders için haftada toplam üç-dört saat yeterli. Önemli olan o saatin düzenli olması.

Yerleştirme nasıl yapılıyor? #

LGS sonrası yerleştirme iki farklı yoldan işliyor.

Merkezi sınav puanıyla yerleşilen okullar: fen liseleri, sosyal bilimler liseleri ve proje okullarının bir kısmı. Burada belirleyici olan yüzdelik dilim — yani sınava girenler arasındaki sıranız.

Yerel yerleştirmeyle yerleşilen okullar: sınav puanı kullanılmıyor, adres ve ortaokul başarı puanı gibi ölçütler devreye giriyor.

Yüzdelik dilim kavramı burada kritik. Aynı puan, sınavın zorluğuna göre farklı yıllarda farklı dilimlere karşılık gelebiliyor. Bu yüzden geçen yılın taban puanına bakmak yerine taban yüzdelik dilimine bakmak daha güvenilir bir tahmin veriyor.

Tercih listesi kurarken en sık yapılan hata, listeyi yalnızca ulaşılması zor okullarla doldurmak. Liste, hedefin biraz üstünden başlayıp güvenli seçeneklere inen bir yelpaze olmalı.

Sık yapılan hatalar #

1. Sınavı konu ezberi sanmak. Yeni nesil sorular bilgiyi değil, bilginin kullanımını ölçüyor.
2. Okulda işlenen konuyu aynı hafta pekiştirmemek. Aynı işi iki kez yapmaya yol açıyor.
3. Tekrarı ertelemek. Eylülde öğrenilen, haziranda unutuluyor.
4. Deneme çözüp analiz etmemek. Ölçüm yapıp sonucunu okumamak demek.
5. Kitap okumayı gereksiz görmek. Okuma hızı ve anlama, her derste net getiriyor.
6. Az soru getiren dersleri tamamen bırakmak. Din Kültürü ve İnkılap Tarihi, düşük çabayla yüksek net veren derslerdir.
7. Çok uzun oturumlar planlamak. Bu yaşta iki saatlik blok verim getirmiyor.

Aylara göre yol haritası #

Veliye düşen kısım #

LGS'nin YKS'den bir farkı da bu: öğrenci henüz 13-14 yaşında ve süreci tek başına yönetmesi beklenemez. Velinin rolü burada YKS'dekinden daha belirleyici.

Ama bu rol takipçilik değil. En çok işe yarayan şey, performans konuşmayı bırakıp süreç konuşmaya geçmek: "kaç net yaptın" yerine "bugün hangi konuyu çalıştın" sorusu hem daha az baskı üretiyor hem daha çok bilgi veriyor.

Sınav döneminde veli ne yapmalı yazısı bu sınırı ayrıntılı ele alıyor.

Sınav günü için ne hazırlanmalı? #

Sınav günü hazırlığı son haftada değil, son ayda başlıyor.

Uyku düzeni en az iki hafta önce sınav saatine çekilmeli. Vücut saatini bir gecede değiştirmek mümkün değil ve son gece erken yatma çabası genellikle uykusuz bir geceyle bitiyor.

Belgeler ve malzeme bir gün önceden hazırlanır. Sabah aranan bir kalem, sınava girmeden harcanmış gereksiz bir strestir.

Sınav sırasında en çok net kaybettiren davranış, zorlanılan bir soruda ısrar etmek. Her soru aynı puanı getiriyor; beş dakika harcanan bir soru, o sürede çözülebilecek üç kolay soruya mal oluyor. Takılınan soru işaretlenip geçilir.

Sözel bölümde süre daha dar olduğu için bu kural orada daha da önemli. Uzun bir paragraf sorusunda takılmak, arkadan gelen kolay soruların kaçmasına yol açabiliyor.

Sınavdan bir gün önce yeni bir şey öğrenmeye çalışmayın. Ama tamamen de boş durmayın: bildiğiniz konulardan birkaç kolay soru çözmek zihni ısıtıyor ve "hiçbir şey bilmiyorum" hissini kırıyor.

Süreklilik nasıl korunur? #

Sekiz aylık bir süreçte en zor kısım konular değil, düzeni ayakta tutmak. Motivasyon dalgalanıyor; iyi giden bir aydan sonra iki hafta hiçbir şey yapılmadan geçebiliyor.

Bu dalgalanma normal ve bir karakter zaafı değil. Yönetilebilir bir süreç sorunu. İşe yarayan birkaç şey var.

İlerlemeyi görünür kılmak. Çözülen soru sayısını ya da biten konuları bir yere işaretlemek, ilerlemenin fark edilmesini sağlıyor. Görünmeyen ilerleme motivasyonu bitiriyor.

Ara hedefler koymak. "Fen lisesine gireceğim" bir hedef değil bir istek. "Bu ay fen netimi 12'den 15'e çıkaracağım" ölçülebilir bir hedef.

Kötü haftayı veri saymamak. Tek bir kötü hafta programı değiştirmek için yeterli sebep değil. Üç hafta üst üste aynı sorun yaşanıyorsa o zaman bakılır.

Dinlenmeyi programa yazmak. Haftada bir tam gün ara vermek verimi düşürmüyor, artırıyor. Ara vermeyen öğrenciler genellikle iki ay sonra tamamen duruyor.

Nitelikli okul hedefi gerçekçi mi? #

Bu soru yıl içinde birkaç kez sorulmalı ve cevabı deneme sonuçlarına göre güncellenmeli.

Hedefin gerçekçi olup olmadığını ölçmenin yolu, hedef okulun geçen yılki taban yüzdelik dilimiyle mevcut deneme dilimini karşılaştırmak. Aradaki fark büyükse bu, hedefin değiştirilmesi gerektiği anlamına gelmiyor; ama planın buna göre kurulması gerektiği anlamına geliyor.

Yıl başında büyük bir fark normal. Kasım ayında hedefin 15 dilim uzağında olmak beklenen bir durum. Aynı farkın mart ayında sürmesi ise farklı bir bilgi.

Hedefi çok yüksek tutmanın riski, sürekli yetersizlik hissi üretmesi. Çok düşük tutmanın riski ise potansiyelin altında kalmak. İşe yarayan yaklaşım, bir asıl hedef ve bir güvenli hedef birlikte tutmak.

Hedef konuşması evde de doğru biçimde yapılmalı. "Fen lisesine gireceksin" cümlesi bir hedef değil bir beklenti; çocuğun sahiplenmediği bir hedef, çalışmayı sürüklemiyor.

Ortaokuldan liseye geçişte ne değişiyor? #

LGS hazırlığı, çoğu öğrencinin ilk ciddi sınav deneyimi. Bu yüzden sürecin kendisi, sonucundan bağımsız bir kazanım taşıyor.

Bu yıl kurulan alışkanlıklar liseye taşınıyor: düzenli çalışma, plan yapma, deneme analizi, zaman yönetimi. Bunları 8. sınıfta kuran bir öğrenci, lisede YKS sürecine belirgin bir avantajla başlıyor.

Tersi de geçerli. LGS'yi tamamen ezber ve son dakika çalışmasıyla geçiren bir öğrenci, aynı yaklaşımı lisede denediğinde zorlanıyor — çünkü konu hacmi ve süre tamamen farklı.

Bu yüzden LGS dönemini yalnızca bir sınav hazırlığı olarak değil, çalışma alışkanlığının kurulduğu dönem olarak görmek daha faydalı. Sonuç ne olursa olsun, kurulan düzen kalıcı oluyor.

Son ayda neye odaklanmalı? #

Son ay, yeni bir şey öğrenme ayı değil; mevcut bilgiyi güvenilir hâle getirme ayı.

Üç iş öne çıkıyor. Birincisi, düzenli deneme ve her denemenin analizi. İkincisi, en çok yanlış yapılan konuların tekrarı. Üçüncüsü, süre yönetiminin oturması.

Bu dönemde kaynak değiştirmek, yeni bir yayının denemesine geçmek ya da yeni bir program kurmak fayda getirmiyor. Adaptasyon süresi kalmamış oluyor.

Son ayın en kritik kararı ise çalışma süresini artırmamak. Yorgun girilen bir sınavda kaybedilen net, ek çalışmayla kazanılandan fazla oluyor.

Sınav günü sabahı yapılacak en iyi şey, her zamanki rutine sadık kalmak. Alışılmadık bir kahvaltı ya da alışılmadık bir saat, gereksiz bir değişken ekliyor.

Sınav salonuna erken varmak da küçük ama gerçek bir fark yaratıyor: acele ederek giren bir öğrenci ilk soruları gergin çözüyor ve o gerginlik testin tamamına yayılabiliyor.

Sonraki adım #

LGS hazırlığında çerçeve buraya kadar. Bundan sonrası yöntem sorusu: aynı saati harcayan iki öğrenciden birinin daha çok ilerlemesinin sebebi genelde yetenek değil, çalışma biçimi. Verimli ders çalışma rehberi hangi yöntemlerin ölçülmüş biçimde işe yaradığını anlatıyor.

Diğer LGS yazıları için LGS kategorisine bakabilirsiniz. Lise sonrası süreç merak ediliyorsa YKS hazırlık rehberi aynı çerçeveyi üniversite sınavı için kuruyor.