Haftalık Çalışma Programı Nasıl Hazırlanır?

Haftalık çalışma programı, sınav hazırlığının en çok yazılan ve en çok terk edilen parçası. Çoğu öğrenci bir program yapıyor, iki hafta uyguluyor, sonra bırakıyor.

Sorun genelde disiplinde değil, planın kendisinde. Bu yazı uygulanabilir bir programın nasıl kurulacağını adım adım anlatıyor.

Haftalık çalışma programı neden çöküyor? #

Terk edilen programların hemen hepsinde aynı üç hata var.

Kapasitenin abartılması. Günde altı saat çalışabileceğini varsayan bir öğrenci, ilk hafta dört saat yapıyor ve planın gerisinde kalıyor. İkinci hafta farkı kapatmaya çalışıyor, yetişemiyor ve üçüncü hafta bırakıyor.

Tekrarın plana yazılmaması. Yeni konu her gün var, tekrar "vakit kalırsa". Vakit hiçbir zaman kalmıyor ve üç ay sonra hiçbir konu hatırlanmıyor.

Telafi alanı bırakılmaması. Hastalık, okul gezisi, aile ziyareti. Yedi günün yedisi dolu olan bir planda tek bir aksama tüm haftayı deviriyor.

Bu üçünün ortak noktası, planın gerçek hayatı hesaba katmaması. İyi bir program ideal bir haftayı değil, ortalama bir haftayı tarif ediyor.

Adım 1 — Gerçek kapasiteyi ölç #

Program yazmadan önce bir hafta boyunca ölçüm yapın. Tahmin etmeyin, kaydedin.

Kaydedilecek şey basit: her gün kaç saat gerçekten ders çalıştınız. Masa başında geçen süre değil, çalışılan süre. Telefona bakılan on beş dakika sayılmaz.

Çoğu öğrenci bu ölçümde şaşırıyor. "Günde dört saat çalışıyorum" diyen birinin gerçek sayısı genelde iki buçuk civarında çıkıyor.

Bu sayı programın temeli. Ölçülen kapasitenin üstünde bir plan yazmak, plana baştan uymamayı garanti ediyor.

Adım 2 — Sabit blokları çıkar #

Haftanın tamamı size ait değil. Önce size ait olmayan zamanı çıkarın:

• Okul ve servis saatleri
• Varsa kurs, etüt, özel ders
• Uyku (kısılacak bir kalem değil)
• Yemek ve temel ihtiyaçlar
• Haftada en az bir sosyal blok

Son madde tartışma konusu oluyor ama deneyim tersini söylüyor: sosyal hayatı tamamen kapatan programlar iki ay içinde tamamen duruyor. Planlanmış bir dinlenme, plansız bir çöküşten iyi.

Geriye kalan süre, gerçekten dağıtabileceğiniz süre.

Adım 3 — Dersleri soru sayısına göre dağıt #

Ders dağılımında tek bir ölçüt işe yarıyor: o dersin sınavdaki ağırlığı.

TYT'de Türkçe ve matematik toplam 80 soru, yani sınavın üçte ikisi. Program da yaklaşık bu oranı yansıtmalı. LGS'de Türkçe, matematik ve fen 60 soruyla aynı konumda.

Ama iki düzeltme gerekiyor.

Zorlanılan derse pay eklenir. Matematikte eksik varsa payı biraz artar. Ancak bu artış, iyi olunan dersi sıfıra indirmemeli.

Beceri gerektiren dersler bölünür. Paragraf ve matematik gibi beceriye dayalı konular, haftada bir gün blok yerine her güne az miktarda dağıtıldığında daha iyi çalışıyor.

Adım 4 — Tekrarı takvime yaz #

Tekrar, planda yeni konu kadar sabit bir yer tutmalı. "Vakit kalırsa" satırında yazan bir tekrar yapılmıyor.

İşe yarayan yerleşim şu: her günün sonunda 20-30 dakika, o gün ve önceki günlerden gelen tekrar. Haftada bir de daha uzun bir tekrar bloğu.

Hangi konunun ne zaman tekrar edileceği aralıklı tekrar mantığına göre belirleniyor; konu tekrarı nasıl yapılır yazısı bu takvimi ayrıntılı anlatıyor.

Adım 5 — Deneme gününü sabitle #

Deneme ve analizi program içinde sabit bir yere oturmalı. Genellikle hafta sonu bir gün deneme, ertesi gün analiz.

Analizi denemeyle aynı güne koymak çoğu zaman işe yaramıyor: üç saat deneme çözen bir öğrencinin ardından yapacağı analiz yüzeysel kalıyor. Deneme analizi nasıl yapılır yazısı analizin nasıl yapılacağını gösteriyor.

Adım 6 — Boş gün bırak #

Haftada bir gün tamamen boş kalmalı. Bu gün tembellik payı değil, telafi alanı.

Hafta içinde kaçan bir iş varsa buraya kayıyor. Kaçan iş yoksa gerçekten dinleniliyor. Her iki durumda da plan ayakta kalıyor.

Boş günü olmayan programlarda ilk aksama zincirleme etki yaratıyor: pazartesi kaçan iş salıya biniyor, salınınki çarşambaya ve hafta sonunda plan tamamen terk ediliyor.

Örnek: bir haftalık program #

Aşağıdaki örnek, okula devam eden ve ölçülen kapasitesi hafta içi günde 3 saat, hafta sonu 6 saat olan bir YKS öğrencisi için.

Bu tabloda dikkat edilecek üç şey var.

Türkçe her gün var ama kısa. Paragraf bir beceri; günde 45 dakika, haftada bir gün 4 saatten daha iyi sonuç veriyor.

Matematik haftada üç gün ve iki farklı biçimde. İki gün yeni konu, iki gün soru. Tek blokta toplanmıyor.

Deneme analizi pazar gününe değil, cumartesi ikinci bloğa konmuş. Pazar gerçekten boş kalıyor.

Bu tablo bir şablon değil, bir örnek. Kendi kapasitenize, hedef puan türünüze ve zorlandığınız derse göre yeniden kurulmalı.

Günün hangi saatinde ne çalışılmalı? #

Aynı iş, günün farklı saatlerinde farklı maliyetle yapılıyor. Bunu hesaba katan bir program, aynı süreden daha çok iş çıkarıyor.

Genel kural şu: en zor iş, en verimli saate. Çoğu öğrenci için bu, güne başladıktan sonraki ilk iki üç saat. Yeni ve zor konu buraya konur.

Günün sonuna, dikkatin düştüğü saatlere ise düşük bilişsel yük gerektiren işler konur: tekrar, kolay soru çözümü, yanlış defteri düzenleme, ertesi günün planını yazma.

Okula devam eden öğrencide bu sıralama tersine dönebiliyor, çünkü en verimli saatler okulda geçiyor. Bu durumda hafta içi akşamlar soru ve tekrara, hafta sonu sabahları yeni konuya ayrılıyor.

Kendi verimli saatinizi bulmanın yolu ölçmek. Bir hafta boyunca her oturumun sonunda "bu oturum nasıldı" diye üç üzerinden bir not verin. Birkaç gün sonra kalıp görünür hâle geliyor.

Çok fazla ders varken nasıl sıkıştırılır? #

YKS'de sayısal öğrencisi için dokuz farklı ders var ve hepsini her hafta programa sığdırmak mümkün olmuyor.

Çözüm, her dersi her hafta çalışmaya çalışmamak. İşe yarayan yaklaşım dönüşümlü blok: dersler iki gruba ayrılıyor ve haftalar dönüşümlü ilerliyor.

Örneğin fizik, kimya ve biyoloji her hafta değil, iki haftada bir yoğun çalışılabilir. Ara haftada o derslerden yalnızca tekrar ve soru yapılır.

Türkçe ve matematik bu dönüşümün dışında kalır. İkisi hem soru ağırlığı hem beceri niteliği sebebiyle her hafta programda olmalı.

Dönüşümlü blok kurarken tek dikkat edilecek şey, ara haftada o dersin tamamen kaybolmaması. Haftada 30 dakikalık bir tekrar, dört hafta sonra sıfırdan başlamayı önlüyor.

Programı nasıl takip etmeli? #

Takip basit olmalı, yoksa takibin kendisi bir iş hâline geliyor.

Yeterli olan şey: her günün sonunda planlanan işlerin yanına yapıldı işareti koymak. Hafta sonunda kaç maddenin işaretlendiğine bakmak.

Haftalık tamamlanma oranı %70'in altına düşüyorsa plan büyük demektir. %95'in üstündeyse plan küçük olabilir ve genişletilebilir.

Bu oranı birkaç hafta takip etmek, doğru kapasiteyi bulmanın en hızlı yolu.

Ne zaman program değiştirilmeli? #

Program her hafta baştan yazılmamalı. Omurga — hangi gün hangi ders — sabit kalmalı; değişen şey içerik olmalı.

Omurganın değişmesi gereken durumlar:

• İki hafta üst üste tamamlanma oranının düşük kalması
• Bir dersin net grafiğinde üç haftadır ilerleme olmaması
• Okul programının değişmesi
• Sınav dönemine yaklaşılması ve deneme ağırlığının artması gerekmesi

Tek bir kötü hafta, programı değiştirmek için yeterli sebep değil. Her kötü haftada plan değiştiren bir öğrenci, hiçbir planı yeterince uygulamamış oluyor.

Sınav dönemine yaklaşırken program nasıl değişir? #

Program yıl boyunca aynı kalmıyor; ağırlık üç aşamada kayıyor.

Birinci aşama (dönem başı). Yeni konu ağırlıklı. Haftanın büyük kısmı konu öğrenmeye, küçük kısmı tekrar ve soruya gidiyor. Deneme henüz haftada bir.

İkinci aşama (orta dönem). Konu ve tekrar dengeleniyor. Yeni konu devam ediyor ama tekrar bloğu büyüyor, çünkü birikmiş konu sayısı arttı. Deneme haftada bir sabit.

Üçüncü aşama (son üç ay). Yeni konu azalıyor, son ayda tamamen bitiyor. Program tekrar ve denemeye dönüyor; deneme haftada ikiye çıkıyor ve her deneme bir analiz bloğu getiriyor.

Bu geçişler bir günde olmuyor, birkaç hafta içinde kayıyor. Geçişi erken yapmak — ocak ayında yeni konuyu bırakmak gibi — eksik konularla sınava girmek anlamına geliyor. Geç yapmak ise tekrara zaman bırakmıyor.

Son ayda program sadeleşmeli. O noktada beş farklı iş yapmaya çalışmak yerine iki işe odaklanmak daha iyi sonuç veriyor: deneme ve en çok kaybedilen konuların tekrarı.

Yaygın hatalar #

1. Saatlere göre değil, işlere göre planlamak yerine tersini yapmak. "İki saat matematik" yerine "şu konu ve 20 soru" demek, oturumu ölçülebilir kılıyor.
2. Programı çok ayrıntılı yazmak. Dakika dakika plan, ilk aksamada kullanılamaz hâle geliyor.
3. Hafta sonunu abartmak. Hafta içi 3 saat yapan biri hafta sonu 10 saat yapmıyor.
4. Dinlenmeyi plana yazmamak. Yazılmayan dinlenme, plansız bir çöküş olarak geliyor.
5. Başkasının programını almak. Kapasite, seviye ve hedef farklıysa program da farklı olmalı.

Sonraki adım #

Program bir çerçeve; içini dolduran şey çalışma yöntemi. Verimli ders çalışma rehberi aynı saatte daha çok öğrenmeyi sağlayan yöntemleri anlatıyor.

Programın hangi sınava göre kurulacağı da değişiyor: YKS hazırlık rehberi ve LGS hazırlık rehberi yazıları takvimi ve konu sırasını ayrı ayrı ele alıyor.