Konu Tekrarı Nasıl Yapılır? Aralıklı Tekrar Yöntemi

Konu tekrarı, sınav hazırlığında en çok ertelenen iş. Sebebi anlaşılabilir: tekrar yeni bir şey öğretmiyor gibi görünüyor ve ilerleme hissi vermiyor.

Oysa tekrar edilmeyen bilgi gidiyor. Eylülde çalışılan ve hiç dönülmeyen bir konu, haziranda neredeyse sıfırdan çalışılmak zorunda kalıyor — yani ilk harcanan saat de boşa gitmiş oluyor.

Konu tekrarı ne zaman ve neden gerekli? #

Unutma, öğrenmeden hemen sonra başlıyor ve ilk günlerde en hızlı. Bir konu öğrenildikten sonra hiç dönülmezse, kaybın büyük kısmı ilk hafta içinde gerçekleşiyor.

Her tekrar bu eğriyi yeniden yukarı çekiyor ve bir sonraki düşüş daha yavaş oluyor. Dördüncü tekrardan sonra bilgi aylarca kalıcı hâle geliyor.

Bunun pratik sonucu şu: aynı konuya dört kez kısa süre ayırmak, bir kez uzun süre ayırmaktan çok daha etkili. Toplam süre aynı olsa bile sonuç aynı değil.

Aralıklı tekrar nasıl bir takvim? #

Bu aralıklar kesin sayılar değil, bir çerçeve. Ölçü şu: tekrar, konuyu hatırlamakta biraz zorlandığınız noktada yapılmalı.

Hiç zorlanmadan hatırlıyorsanız aralık uzatılabilir. Hiç hatırlayamıyorsanız aralık çok uzun kalmış demektir ve kısaltılmalı.

Dördüncü tekrardan sonra konu "tekrar listesinden" çıkıyor ve yalnızca denemeler içinde karşınıza geliyor. Denemede o konudan yanlış yapılırsa liste yeniden açılıyor.

Tekrar nasıl yapılmalı? #

Tekrarın biçimi, aralığından daha önemli.

İşe yaramayan biçim: konu anlatımını yeniden okumak. Metin tanıdık geldiği için öğrenilmiş hissi oluşuyor, ama sınavda metin önünüzde olmuyor.

İşe yarayan biçim: kitabı kapatıp hatırlayabildiklerinizi geri çağırmak. Bunun üç uygulaması var.

• Boş kâğıda yazmak. Konuyu kapatın ve hatırladığınız her şeyi yazın. Sonra kitabı açıp neyi atladığınıza bakın. Atlanan kısımlar gerçekten öğrenilmemiş kısımlardır.
• Soru çözmek. Her soru bir mini sınav. Bu, tekrarın en pratik biçimi.
• Sesli anlatmak. Konuyu kimse yokmuş gibi anlatmaya çalışmak, tıkandığınız yeri anında gösteriyor.

Üçünün ortak noktası, bilgiyi dışarıdan almak yerine içeriden çıkarmaya çalışmak. Zorlandığınız için işe yarıyorlar.

Hangi konular daha sık tekrar edilmeli? #

Bütün konular aynı tekrar sıklığını hak etmiyor.

Sık tekrar gerektirenler: ezber ağırlıklı konular (tarih, coğrafya, biyoloji, din kültürü) ve formül yoğun konular. Bunlarda kayıp hızlı.

Daha seyrek tekrar yeterli olanlar: kavramsal olarak bir kez oturmuş konular ve beceri niteliğindeki alanlar. Paragraf çözme becerisi bir kez geliştiğinde kolay kaybolmuyor.

Öncelikli olanlar: denemede yanlış yaptığınız konular. Deneme analizi ile tekrar takvimi birbirine bağlı çalışıyor; hangi konunun tekrara gireceğini analiz belirliyor. Deneme analizi nasıl yapılır yazısı bu bağlantıyı gösteriyor.

Örnek: bir haftalık tekrar takvimi #

Aşağıda pazartesi "problemler", çarşamba "mutlak değer" konusunu çalışan bir öğrencinin tekrar takvimi var.

Tabloda dikkat edilecek şey, tekrarın günde 20-30 dakikayı aşmaması. Tekrar bloğu büyüdükçe yeni konuya yer kalmıyor ve plan çöküyor.

Bu takvim elle tutulabiliyor, ama konu sayısı arttıkça takip zorlaşıyor. Basit bir tablo dosyası ya da aralıklı tekrar uygulaması bu noktada işe yarıyor.

Tekrar mı yeni konu mu önceliklidir? #

Sınav hazırlığında sık yaşanan bir sıkışma: konular bitmedi ama birikmiş tekrar da var. Hangisi önce gelmeli?

Cevap dönemine göre değişiyor.

Dönemin başında yeni konu öncelikli. Elde henüz az konu var, tekrar yükü düşük. Bu aşamada tekrarı günde 20 dakikada tutup ağırlığı yeni konuya vermek doğru.

Orta dönemde denge kuruluyor. Biriken konu sayısı arttıkça tekrar bloğu da büyüyor. Bu noktada yeni konu hızını biraz düşürmek, birikmiş konuları kaybetmemek adına mantıklı.

Son dönemde tekrar öncelikli. Son iki ayda yeni konu açmanın getirisi, mevcut konuların tekrarından çalınan zamanın maliyetinden düşük.

Bu dengeyi kuran basit bir ölçüt var: bir konuyu ilk kez öğrenmek ortalama üç dört saat alıyorsa, tekrarı 20 dakika alıyor. Yani bir saatlik tekrar, üç konuyu koruyor; aynı saatte ancak bir konunun dörtte biri öğrenilebiliyor.

Unutulan bir konu yeniden nasıl çalışılır? #

Aylar önce çalışılmış ve tamamen unutulmuş bir konuyla karşılaşmak sık yaşanıyor. Buradaki refleks genellikle konuyu sıfırdan çalışmak oluyor ve bu gereksiz.

Unutulmuş bir bilgi tamamen silinmiyor; geri çağırılması zorlaşıyor. Bu yüzden yeniden öğrenme, ilk öğrenmeden belirgin biçimde hızlı oluyor.

İşe yarayan sıra şu: önce o konudan 10 soru çözün, hiçbir şeye bakmadan. Çıkanların ve çıkmayanların dağılımı, neyin kaldığını gösteriyor. Sonra sadece çıkmayan kısımlar için konuya dönülüyor.

Bu yaklaşım, konuyu baştan okumaya göre hem daha hızlı hem daha kalıcı. Çünkü soru çözerek başlamak zaten aktif hatırlama demek.

Yeniden çalışılan konu, tekrar takvimine baştan giriyor: aynı gün, iki gün sonra, bir hafta sonra.

Tekrar programın neresine konur? #

Tekrarın en büyük sorunu, plana yazılmaması. "Vakit kalırsa tekrar yaparım" diyen bir öğrenci pratikte hiç tekrar yapmıyor, çünkü vakit hiçbir zaman kalmıyor.

İşe yarayan yerleşim iki parçalı:

• Günlük tekrar: her günün sonunda 20-30 dakika, sabit
• Haftalık tekrar: hafta sonunda daha uzun bir blok, karışık konulardan

Günlük tekrarı günün sonuna koymanın bir sebebi var: tekrar, yeni konu öğrenmeye göre daha az bilişsel yük gerektiriyor ve dikkatin düştüğü saatlerde yapılabiliyor.

Bu yerleşimin haftalık program içindeki yeri haftalık çalışma programı nasıl hazırlanır yazısında örnek tabloyla gösteriliyor.

Tekrarı takip etmenin pratik yolları #

Konu sayısı arttıkça "hangi konu ne zaman tekrar edilecek" sorusu elle takip edilemez hâle geliyor. Birkaç pratik yöntem var.

Konu listesi ve tarih sütunları. Bir kâğıda ya da tablo dosyasına konuları alt alta yazın, yanına dört sütun açın: 1., 2., 3. ve 4. tekrar. Her tekrar yapıldığında tarih yazılır. Boş kalan sütunlar ne yapılacağını gösteriyor.

Kart sistemi. Her konu bir karta yazılır ve kartlar dört kutuya ayrılır: bugün, iki gün sonra, bir hafta sonra, üç hafta sonra. Tekrar yapıldıkça kart bir sonraki kutuya geçiyor; yanlış yapıldıysa ilk kutuya dönüyor.

Aralıklı tekrar uygulamaları. Tekrar tarihlerini kendisi hesaplayan uygulamalar var ve konu sayısı fazlaysa elle takipten güvenilir oluyorlar.

Hangisi seçilirse seçilsin kural aynı: sistem basit olmalı. Takibin kendisi bir işe dönüşürse terk ediliyor ve tekrar da onunla birlikte gidiyor.

Tekrar ne kadar sürmeli? #

Tekrarın uzunluğu, ilk öğrenmeye göre çok kısa olmalı. Bir konuyu ilk kez öğrenmek üç dört saat alıyorsa, tekrarı 15-20 dakika alıyor.

Tekrar uzadıkça iki sorun çıkıyor. Birincisi yeni konuya yer kalmıyor. İkincisi, uzun tekrar genellikle "konuyu yeniden çalışmaya" dönüşüyor ki bu tekrar değil.

Ölçü şu: tekrarda yeni bir şey öğreniliyorsa, o konu aslında ilk kez öğrenilmemiş demektir. O durumda geri dönüp konuyu gerçekten çalışmak gerekiyor.

Yaygın hatalar #

1. Tekrarı konu anlatımı okuyarak yapmak. Tanıdıklık üretiyor, hatırlama üretmiyor.
2. Tekrarı biriktirip ayda bir toplu yapmak. Aralıklı tekrarın mantığına aykırı; o noktada bilgi zaten kaybolmuş oluyor.
3. Sadece zorlanılan konuları tekrar etmek. İyi bilinen konular da tekrar olmadan kayboluyor, sadece daha yavaş.
4. Tekrarı plana yazmamak. Yazılmayan tekrar yapılmıyor.
5. Tekrar bloğunu çok uzun tutmak. Bir saatlik tekrar bloğu yeni konuya yer bırakmıyor ve birkaç hafta içinde terk ediliyor.

Tekrar ile soru çözümü arasındaki ilişki #

Tekrar ve soru çözümü ayrı iki iş gibi planlanıyor ama aslında büyük ölçüde aynı şey.

Bir konudan soru çözmek, o konuyu geri çağırmak demek. Yani soru çözümü zaten tekrarın en verimli biçimi. Bu yüzden "tekrar mı yapayım, soru mu çözeyim" sorusu çoğu zaman yanlış kurulmuş bir soru.

Ayrım şurada: konuyu hiç hatırlamıyorsanız önce kısa bir gözden geçirme, sonra soru. Kısmen hatırlıyorsanız doğrudan soru.

İkinci ayrım, soruların karışık mı blok mu çözüleceği. Yeni öğrenilen bir konuda blok hâlinde çözmek doğru; tekrar aşamasında karışık çözmek daha iyi sonuç veriyor, çünkü sınavda sorular karışık geliyor.

Pratikte işe yarayan düzen şu: ilk iki tekrar o konuya özel sorularla, son iki tekrar karışık soru setleri ya da deneme içinde.

Tekrar edilecek konu nasıl seçilir? #

Zaman sınırlıysa bütün konuları aynı sıklıkta tekrar etmek mümkün olmuyor. Öncelik sırası şu üç ölçüte göre kurulabilir.

Denemede yanlış yapılan konular önce gelir. Bu, ölçülmüş bir eksik ve tahmine dayanmıyor.

Soru getirisi yüksek konular önceliklidir. TYT matematikte problemler, Türkçede paragraf. Az soru gelen bir konunun tekrarı, aynı süreyi çok soru gelen bir konuya ayırmaktan daha az kazandırıyor.

Unutulma hızı yüksek konular daha sık tekrar edilir. Formül ve ezber yoğun konular, kavramsal konulara göre daha hızlı kayboluyor.

Bu üç ölçüt çakıştığında sıralama netleşiyor: denemede yanlış yapılan, çok soru gelen ve ezber ağırlıklı bir konu, tekrar listesinin en başına yazılıyor.

Sonraki adım #

Aralıklı tekrar, öğrenme yöntemlerinden yalnızca biri. Verimli ders çalışma rehberi aktif hatırlama, araya karıştırma ve yanlış defteri gibi diğer araçları bir arada ele alıyor.

Tekrarın sınav takvimindeki yeri için YKS hazırlık rehberi ve LGS hazırlık rehberi yazılarına bakabilirsiniz.